Problem niestrawności dotyka wielu ludzi, zwłaszcza w okresie okołoświątecznym. Zbyt duże ilości ciężkostrawnego jedzenia w korelacji z małą ilością ruchu mogą dać po kilku dniach niepożądane skutki.
Niestrawność objawia się zwykle bólem, dyskomfortem w górnej części brzucha lub palącym bólem za mostkiem (zgaga). Niekiedy niestrawność i zgaga występują razem, ale nie jest to regułą. Pojawiają się zazwyczaj zaraz po jedzeniu lub piciu, jednak czasem może objawy mogą wystąpić później. Sama niestrawność dotyczy sporadycznie większości ludzi, jednak w większości przypadków ma łagodny przebieg i nie wymaga stosowania leków. Zgaga to objaw spowodowany przez kwas przechodzący z żołądka do przełyku. Czasem towarzyszy temu niesmak w ustach, odczucie kwaśnego, nieprzyjemnego smaku, a nawet nadmierne wzdęcia.
Przyczyny niestrawności i zgagi
Przyczyną objawów jest kontakt kwasu żołądkowego z wrażliwą błoną śluzową przewodu pokarmowego. Skutek to podrażnienie i zapalenia, co z kolei prowadzi do dyskomfortu i bólu. Zwykle niestrawność związana jest ze spożywanym jedzeniem/ piciem. Może być jednak wywołana tez przez nadwagę, palenie, alkohol, stres czy przyjmowane leki. Często towarzyszy też ciężarnym. Jedzenie zbyt dużych ilości jedzenia, jak też zbyt szybkie spożywanie posiłków zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienie objawów. Niestrawność mogą powodować lub pogarszać również inne czynniki, jak np. leki (np. NLPZ lub te rozluźniające zwieracz przełyku). W przypadku jednak bezwzględnej konieczności zażywania konkretnych leków ich ewentualne odstawienie należy zawsze konsultować z lekarzem, również w przypadku występowania tych niepożądanych objawów. Także w przypadku nadwagi i otyłości można doświadczać zgagi, szczególnie po obfitym posiłku. Ma to związek ze zwiększonym ciśnieniem wewnątrz brzucha. Niestrawność może nasilać się dodatkowo w sytuacji stresu lub niepokoju. Ponadto za jej objawy mogą odpowiadać zdiagnozowane choroby, jak przepuklina rozworu przełykowego, infekcja Helicobacter pylori, refluks żołądkowo-przełykowy, wrzody żołądka czy nowotwór żołądka.
Typowe objawy niestrawności
- bóle brzucha i wzdęcia
- zgaga, nudności i wymioty
- uczucie pełności podczas posiłku
- pieczenie w żołądku lub przełyku
- nadmierne gazy lub odbijanie
- burczenie i przelewanie się w brzuchu
Zdarza się, że niestrawności towarzyszą zaparcia lub biegunka.
Sposoby zapobiegania niestrawności i zgagi po świętach
W celu zapobiegania objawom niestrawności i zgagi należy:
- ograniczyć pikantne i tłuste potrawy
- ograniczyć potrawy smażone
- zjadać porcje dostosowane do potrzeb
- jeść powoli, dokładnie przeżuwając każdy kęs
- utrzymywać zdrową wagę przez zbilansowaną dietę i regularny ruch
- rzucić palenie
- ograniczyć/ odstawić napoje zawierające kofeinę, jak np. kawa, coca-cola
- ograniczyć/ odstawić alkohol
- unikać chodzenia spać z pełnym żołądkiem – pozycja leżąca zwiększa ryzyko, że kwas w żołądku zostanie wypchnięty do przełyku
Leczenie niestrawności i zgagi
Zazwyczaj niestrawność leczy się prostymi zmianami w diecie i stylu życia. Niekiedy pomocne jest stosowanie środków zobojętniających kwas żołądkowy dostępnych bez recepty czy też leków i suplementów poprawiających procesy trawienne. Te ostatnie to zwykle produkty oparte na bazie ziołowej. Najpopularniejsze sposoby na niestrawność i zgagę, które nie wymagają interwencji lekarskiej to:
- napary i herbaty ziołowe, które działają rozkurczowo i przeciwdziałają wzdęciom. Zioła pomocne w niestrawności to np. mięta, melisa, dziurawiec, rumianek i specjalnie skomponowane mieszanki
- imbir – łagodzi ból brzucha i nudności
- leki rozkurczowe, np. na bazie drotaweryny lub hioscyny
- leki zwiększające wydzielanie żółci
- leki zobojętniające kwas żołądkowy
- enzymy trawienne stosowane przed ciężkostrawnym posiłkiem
- probiotyki
- produkty „na wzdęcia” – zmniejszające napięcie powierzchniowe pęcherzyków gazu w żołądku i jelitach
- len mielony stosowany w formie przygotowanego „kisielu” działający powlekająco na przełyk i błony śluzowe żołądka – łagodzący podrażnienia w przypadku zgagi
Skutki świątecznego przejedzenia odczuwane są nie tylko przez żołądek, ale i przez wątrobę, której nie służy jedzenie tłustych i ciężkostrawnych potraw. Dolegliwości związane z zaburzoną praca wątroby to zazwyczaj ból po prawej stronie brzucha, uczucie wzdęcia i nudności. Najprościej wesprzeć pracę wątroby preparatami z ostropestem plamistym, który wspiera usuwanie zalegających toksyn i wspomaga regenerację komórek.
Należy pamiętać, że środki farmakologiczne, także i te dostępne bez recepty, mają wskazania i przeciwwskazania, co należy dokładnie sprawdzić przed ich zażyciem. Zbyt częste czy zbyt długie ich stosowanie może zaburzać działanie przewodu pokarmowego, a nawet powodować narastanie istniejących objawów.
Niestrawność zwykle wynika z błędu żywieniowego i mija samoistnie. W przypadku jednak niepokojących symptomów czy też licznych ich nawrotów należy natychmiast skontaktować się z lekarzem, gdyż może być ona manifestacją poważniejszego schorzenia. Objawy, które wymagają szybkiej interwencji to:
- ciężkie wymioty, czasem krwawe lub o innym ciemnym zabarwieniu
- niewyjaśniona utrata masy ciała
- czarne stolce
- kłopoty z połykaniem
Wyżej wymienione symptomy mogą być związane z poważnymi schorzeniami, jak zespół jelita drażliwego, wrzody żołądka lub nowotwór. W celu ich wykluczenia wykonuje się zwykle badanie endoskopowe i zaleca się, w przypadku stosowania, przerwanie stosowania leków, które mogłyby ukryć problem pierwotny. Powyższe pod ścisłą kontrolą i wedle zaleceń lekarza.
Święta to czas spędzany często przy stole obfitym w ciężkostrawne potrawy. Nierzadko też spędzany leniwie i bez ruchu. Objawy, jak niestrawność i zgaga nie stanowią w takim przypadku odosobnionej reakcji organizmu. W celu przetrwania świątecznego czasu i złagodzenia potencjalnych dolegliwości warto pomóc sobie krótkim spacerem, który przyspieszy trawienie, ziołowymi naparami i dużym nawodnieniem. Ważne też, by jeść powoli, co usprawni pracę żołądka. Istotne, by obserwować swój organizm i eliminować produkty, które mu nie służą. W większości przypadków powyższe działania powinny być wystarczające i pozwolić na przetrwanie świątecznego czasu bez dyskomfortu i niepokojących symptomów trawiennych.
Źródła:
- Pietrzak A., Rozpoznanie i leczenie choroby refluksowej – wytyczne Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii 2022 w pigułce, https://www.termedia.pl/Rozpoznanie-i-leczenie-choroby-refluksowej-wytyczne-Polskiego-Towarzystwa-Gastroenterologii-2022-w-pigulce,98,47174,1,1.html, dostęp 21.12.2025
- Wocial T., Istotne problemy w rozpoznawaniu i leczeniu choroby refluksowej przełyku, https://journals.viamedica.pl/gastroenterologia_kliniczna/article/view/29292, dostęp 21.12.2025
- https://www.medicover.pl/o-zdrowiu/swiateczne-przejedzenie-leczenie-dolegliwosci-trawiennych-po-bozym-narodzeniu,5033,n,2667, dostęp 22.12.2025
