Zespół suchego oka – definicja
Zespół suchego oka to jedna z najczęściej zgłaszanych dolegliwości w gabinetach okulistycznych oraz najczęstsza w aptekach, jeśli wziąć pod uwagę narząd wzroku. Definiuje się go jako chorobę powierzchni oka związaną z niestabilnością filmu łzowego, stanem zapalnym i niekiedy uszkodzeniem powierzchni oka. Spowodowany jest nadmiernym parowaniem łez, obniżonym ich wytwarzaniem lub zmienionym składem filmu łzowego. Wynikiem powyższych jest suchość, dyskomfort i uczucie ciała obcego w oku. Istotą dla wystąpienia schorzenia według definicji fachowych jest:
- określenie symptomów jako „choroby wieloczynnikowej”, co oznacza, że zespół suchego oka to istotne i złożone zaburzenie czynnościowe, któremu nie da się przyporządkować jednego konkretnego objawu
- występowanie na „powierzchni oka”, co dotyczy samej powierzchni gałki ocznej, filmu łzowego, gruczołów łzowych, rogówki, spojówki i powieki
- „utrata homeostazy”, co dotyczy stanu dynamicznej równowagi w organizmie w odniesieniu do jego funkcji, składu płynów ustrojowych czy tkanek
- występowanie „nieprawidłowości neurosensorycznych”, a co się z tym wiąże zaburzonej reakcji receptorów czuciowych rogówki na bodźce, które wiążą się z hiperosmolarnością i zapaleniem
Objawy zespołu suchego oka
Z problemem suchych oczu borykają się pacjenci w różnym wieku, a sama dolegliwość nasilana jest przez czynniki zewnętrzne, jak długotrwała ekspozycja na pracę przy komputerze/ smartfonie, stosowanie soczewek kontaktowych, klimatyzowane pomieszczenia, przyjmowanie niektórych leków. Objawy suchego oka mogą różnić się w zależności od wielu czynników; każdy też odczuwa je inaczej. Do tych najbardziej uogólnionych symptomów należą:
- uczucie dyskomfortu, swędzenie, podrażnienie
- zamazane widzenie
- nadwrażliwość na światło
- uczucie piasku pod powiekami
- łzawienie
- trudności w czytaniu, pracy przy komputerze itp.
Ogrzewanie pomieszczeń a zespół suchego oka
Suchym oczom sprzyjają zimą zamknięte niewentylowane, często klimatyzowane pomieszczenia ogrzewane suchym powietrzem. Ogrzewanie pomieszczeń, a co za tym idzie ich suchość, często powodują lub nasilają zespół suchego oka i podrażnienie oczu. Wpływ ma na to wilgotność w domach/ miejscach pracy nawet poniżej 20%. Aby ograniczyć występowanie suchości oczu i podrażnień z tym związanych należy zadbać o wilgotność w granicach 40-60%. Sposobem na to jest rozwieszanie mokrych ręczników, ustawianie naczyń z wodą, regularne wietrzenie pomieszczeń. Również rośliny doniczkowe w pomieszczeniach sprzyjają prawidłowej wilgotności.
Sposoby postępowania w zespole suchego oka
Podstawowym celem w leczeniu zespołu suchego oka jest przywrócenie homeostazy powierzchni narządu wzroku. Sposoby na zespół suchego oka nasilony przez ogrzewanie to:
- ograniczenie ogrzewania za pomocą źródeł ciepła o dużej intensywności, jak np. kominki
- częste wietrzenie pomieszczeń – najlepiej rano i przed snem
- w razie konieczności – nawilżacz
- zdrowy styl życia, z optymalnym nawodnieniem, z kwasami omega-3, kluczowymi dla wytwarzania warstwy tłuszczowej
- krople nawilżające, tzw. „sztuczne łzy”, najlepiej bez konserwantów ze składnikami o działaniu osmoprotekcyjnym
- żele i maści do stosowania na noc
- ciepłe okłady i oczyszczanie brzegów powiek specjalistycznymi płynami/ chusteczkami
Ciepłe okłady często zalecane przez specjalistów mają na celu udrożnienie gruczołów Meiboma. Znajdują się one w powiekach i są odpowiedzialne za produkcje tłustej wydzieliny tworzącej zewnętrzną warstwę filmu łzowego. Co za tym idzie ich właściwe działanie zapobiega nadmiernemu parowaniu łez, nawilża oczy, a także chroni przed działaniem czynników zewnętrznych.
Zima nie sprzyja oczom, a sezon grzewczy często powoduje ich nadmierne wysychanie potęgowane przez wiatr i mróz. Problem jest dość powszechny, a suche oko dodatkowo narażone na podrażnienia. Właściwa pielęgnacja i dbanie o prawidłową wilgotność pomieszczeń, w których przebywamy są z stanie znacznie to ryzyko zminimalizować.
Źródła:
- Janik K., Antoniewicz-Papis J., Pogłód R., Łętowska M., Zespół „suchego oka” — możliwości leczenia z wykorzystaniem autologicznych „sztucznych łez”, www.jtm.viamedica.pl, dostęp 27.02.2026
- Wiśna J., Młyniuk P., Burduk M., Kałużny B., Diagnostyka Zespołu Suchego Oka, Optyka 6(91)2024, s.54-58
- Wytyczne Polskiego Towarzystwa Okulistycznego dotyczące diagnostyki i leczenia Zespołu Suchego Oka, www.pto.com.pl, dostęp 27.02.2026
