Witamina D – dlaczego jej suplementacja jest ważna nie tylko zimą?
Witamina D, zwana także witaminą słońca stanowi kluczową rolę w naszym organizmie, wspomaga pracę układu immunologicznego, wspiera zachowanie zdrowych kości poprzez zwiększenie wchłaniania wapnia i fosforu oraz ich regulację we krwi, chroni dzieci przed krzywicą, u osób starszych natomiast stanowi doskonałą profilaktykę przed rozwojem osteoporozy.
Witamina D należy do grupy witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, aby zatem w pełni odkryć jej potencjał, najlepiej przyjmować ją w trakcie posiłków bogatych w zdrowe tłuszcze, takie jak np. oliwa z oliwek. Przyjmowanie witaminy D na czczo lub w trakcie posiłków beztłuszczowych może zmniejszyć jej przyswajanie, co przekłada się bezpośrednio na efektywność suplementacji. Istnieje również kilka innych czynników, które mogą zaburzyć wchłanianie witaminy D nawet podczas jej regularnego spożycia, należą do nich między innymi: celiakia, nieswoiste zapalenie jelit i inne choroby zapalne w których uszkodzona błona śluzowa jelit utrudnia wchłanianie witaminy D, choroby wątroby, trzustki i nerek, otyłość. Przyswajanie witaminy D mogą zaburzać także leki przeczyszczające, zobojętniające kwas żołądkowy, glikokortykosteroidy, nadmierna ilość dostarczanego błonnika – również w postaci suplementów, a także alkohol.
Czy witaminę D można suplementować tylko zimą?
Witaminę D najczęściej suplementuje się w okresie jesienno-zimowym (od października do kwietnia). Wynika to z faktu, że podstawowym źródłem witaminy D w organizmie człowieka jest synteza skórna, która powiązana jest bezpośrednio z poziomem nasłonecznienia – w okresie letnim już kilkunastominutowa ekspozycja na słońce jest w stanie wyprodukować wystarczającą dzienną dawkę witaminy D, aby pokryć jej całkowite zapotrzebowanie. Inaczej sprawa wygląda w okresie zmniejszonego nasłonecznienia, w miesiącach jesienno-zimowych synteza skórna witaminy D nie jest już tak efektywna jak latem, w związku z tym dodatkowa suplementacja okazuje się zazwyczaj wskazana.
Jak zbadać poziom witaminy D?
Przed rozpoczęciem suplementacji za pomocą witaminy D, warto zbadać jej poziom w organizmie. Jak wygląda badanie i jak się do niego przygotować? Materiałem umożliwiającym jego przeprowadzenie jest krew żylna, pobierana w godzinach porannych. W zależności od wybranej placówki, diagnostyka może odbyć się na czczo - w tym przypadku ostatni posiłek najlepiej spożyć minimum 8-12 godzin wcześniej, część placówek oferuje jednak badanie nie wymagające konieczności pozostawania bez posiłku. Na około 30 minut przed pobraniem krwi należy jednak wypić przynajmniej jedną szklankę wody, aby zwiększyć jej objętość i usprawnić tym samym proces jej pobrania. Na podstawie uzyskanej próbki oznacza się poziom witaminy D we krwi, co jest przydatne w doborze odpowiedniej suplementacji. Badanie okazuje się również pomocne w diagnostyce zaburzeń gospodarki wapniowo-fosforanowej czy osteoporozy. Czas oczekiwania na wynik również uzależniony jest od wyboru konkretnej placówki – zazwyczaj wynosi on od 1 do 3 dni roboczych.
Jak dawkować witaminę D?
Dawkowanie witaminy D jest ściśle uzależnione od wieku pacjenta, stanu zdrowia, masy ciała i jego ekspozycji na słońce.
-
Niemowlęta od 1 dnia życia do 6 miesiąca – 400 IU na dobę
-
Niemowlęta od 6 miesiąca życia do 12 miesiąca – od 400 do 600 IU na dobę
-
Dzieci od 1 do 3 roku życia – zaleca się przyjmowanie 600 IU na dobę przez cały rok
-
Dzieci od 4 do 10 roku życia – zalecana dawka to około 600 / 1000 IU na dobę jeśli dziecko nie jest poddawane ekspozycji słonecznej przez minimum 15 – 30 minut w ciągu dnia bez użycia filtrów UV.
-
Nastolatki w wieku od 11 do 18 roku życia – 1000/2000 IU na dobę w zależności od masy ciała i ekspozycji na słońce (chyba, że lekarz zaleci inaczej).
-
Dorośli od 18 do 65 roku życia – zazwyczaj od 1000 do 2000 IU na dobę, w miesiącach o dużym nasłonecznieniu (maj – wrzesień), przy regularnej ekspozycji na słońce można rozważyć przerwę w suplementacji.
-
Seniorzy od 65 do 75 roku życia – zalecana dobowa dawka to od 1000 do 2000 IU na dobę. Jest to jednak uzależnione od stanu zdrowia pacjenta, masy ciała i poziomu witaminy D w organizmie.
-
Seniorzy powyżej 75 roku życia – dawka dobowa witaminy D wynosi od 2000 do 4000 IU, chyba, że lekarz zaleci inny schemat dawkowania. Synteza skórna u osób starszych jest mniej efektywna, stąd zazwyczaj dawki suplementacji u osób po 75 roku życia są większe.
Warto pamiętać, że powyższe ogólne zalecenia są poglądowe i mogą różnić się w zależności od konkretnego przypadku, ma na to wpływ szereg różnych czynników, a ostateczną decyzję dotyczącą suplementacji określa lekarz.
Objawy i skutki niedoboru. Skąd bierze się niedobór witaminy D w Polsce?
Szacuje się, że nawet 90% Polaków może mieć niedobór witaminy D, z czego około 60% cierpi na jego poważny brak. Problem ten jest powszechny w naszym kraju przez cały rok, a w szczególności w okresie jesienno-zimowym. Jest to głównie związane z szerokością geograficzną na której żyjemy. Niedobór witaminy D może prowadzić do przewlekłego i chronicznego zmęczenia, obniżenia nastroju i stanów depresyjnych, demencji, osłabienia kości i układu odpornościowego, bólu mięśni, chorób sercowo-naczyniowych, chorób autoimmunologicznych (w tym cukrzycy typu II), przewlekłego zapalenia dziąseł. Trwały niedobór witaminy D może wiązać się również z podwyższonym ryzykiem rozwoju niektórych chorób nowotworowych. U dzieci niedobór witaminy D może powodować krzywicę.
Nadmiar witaminy D – czy można przedawkować witaminę D?
Wiemy już jakie skutki powoduje niedobór witaminy D, a co w sytuacji, gdy chodzi o jej zbyt wysoki poziom? Nadmiar witaminy D stanowi raczej rzadką sytuację, w szczególności na naszej szerokości geograficznej – jest on głównie związany z ponadprogramową suplementacją, w szczególności, gdy nie cierpimy z okazji jej niedoboru. Chociaż witamina D pełni ogromnie ważną funkcję w organizmie, pamiętajmy, że jej zbyt wysoki poziom nie jest dla nas obojętny, może on być przyczyną dolegliwości, takich jak: nudności, wymioty, nadciśnienie, wielomocz, kamica nerkowa, niewydolność nerek, bóle brzucha, problemy z trzustką, trudności w koncentracji, senność. Przedawkowanie witaminy D może także prowadzić do hiperkalcemii, czyli zbyt wysokiego poziomu wapnia we krwi.
Czy witamina D może powodować działania niepożądane?
Witamina D stosowana zgodnie z zaleceniami i indywidualnym zapotrzebowaniem rzadko przyczynia się do powstania działań niepożądanych, chociaż oczywiście mogą one wystąpić – jak podczas stosowania każdego leku lub suplementu diety. Zazwyczaj pacjenci skarżą się na dolegliwości żołądkowo-jelitowe, takie jak: biegunka, wzdęcia, nudności czy ból brzucha. Podczas stosowania witaminy D mogą pojawić się również reakcje nadwrażliwości, takie jak: świąd skóry, pokrzywka czy wysypka – nie są to jednak częste przypadki.
Kiedy zachować ostrożność?
Nie należy stosować witaminy D na własną rękę przez okres dłuższy niż 3 miesiące – po tym czasie należy skontaktować się z lekarzem, aby ocenić poziom witaminy D i skuteczność suplementacji. Nie zaleca się stosowania witaminy D u osób z niewydolnością nerek lub kamicą nerkową bez konsultacji lekarskiej. Kobiety w ciąży oraz kobiety karmiące piersią również powinny zasięgnąć opinii lekarza prowadzącego przed rozpoczęciem regularnej suplementacji witaminą D. Podczas stosowania witaminy D należy zwrócić szczególną uwagę na niektóre leki zobojętniające kwasy żołądkowe – leki zawierające glin, stosowane razem z witaminą D, mogą zwiększać stężenie glinu we krwi, natomiast leki zawierające magnez stosowane razem z witaminą D, mogą zwiększać stężenie magnezu we krwi. Jednoczesne stosowanie preparatów witaminy D wraz z glikozydami naparstnicy (stosowanych w leczeniu chorób serca) nie jest zalecane, gdyż toksyczność glikozydów nasercowych może ulec wówczas nasileniu. Suplementacją w tym przypadku powinien pokierować specjalista, kontrolując jednocześnie stężenie wapnia w surowicy i w moczu, a także przeprowadzać okresowe badania EKG.
Bibliografia:
- dr n. med. Dominika Wnęk, Witamina D – jaka dawka jest bezpieczna? https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/139889,witamina-d-jaka-dawka-jest-bezpieczna [dostęp online: 25.07.2025].
- F. M. Szymański, D. A. Bomba–Opoń, P. Łęgosz i in., Miejsce witaminy D w codziennej praktyce klinicznej – interdyscyplinarne stanowisko ekspertów, Forum Medycyny Rodzinnej 2015;9(6):423434.
- Charakterystyka Produktu Leczniczego: Vigalex Max, 100 mikrogramów (4000 IU), tabletki.
