Probiotyki – kiedy je stosować i jak wybrać najlepsze?
Po probiotyk, czyli pożyteczne, żywe kultury bakterii lub drożdży sięgamy zazwyczaj w momencie, gdy jesteśmy w trakcie kuracji antybiotykowej. To jak najbardziej słuszny i prawidłowy krok, a jego pominięcie mogłoby prowadzić do zaburzenia mikroflory jelitowej, wystąpienia biegunki, a także zwiększonej podatności na infekcje grzybicze organizmu. Czy jednak probiotyk to tylko „kapsułka do antybiotyku”? A może jego zastosowanie i dobroczynny wpływ na organizm jest znacznie bardziej wszechstronne?
Probiotyk, prebiotyk, synbiotyk – o co w tym wszystkim tak naprawdę chodzi?
Jak wspomniano wcześniej, probiotyk to specjalnie wyselekcjonowane szczepy bakterii lub drożdży, które uzupełniają mikroflorę przewodu pokarmowego, zwłaszcza w trakcie lub po antybiotykoterapii.
Prebiotyk stanowi pożywkę dla drożdży i bakterii probiotycznych (czyli probiotyku), aby te mogły jeszcze efektywniej zasiedlić i skolonizować nasz przewód pokarmowy – dzięki zastosowaniu prebiotyku, mogą one się namnażać i rozwijać w optymalny sposób, pozyskując niezbędną energię. Prebiotykiem może być np. inulina z cykorii, fruktooligosacharydy czy pektyny. Substancje te nie są trawione w przewodzie pokarmowym człowieka, w związku z czym ich forma pozostaje niezmieniona, zaczynają fermentować dopiero w jelitach.
Synbiotyk to z kolei połączenie prebiotyku i probiotyku w jednym preparacie. To bardzo wygodna forma, która dzięki synergicznemu działaniu pozwala zmaksymalizować pozytywne efekty probiotyku.
Czy probiotyk jest niezbędny w trakcie antybiotykoterapii?
Jak najbardziej! Pominięcie probiotyku w trakcie kuracji antybiotykiem często wiąże się z szeregiem nieprzyjemnych skutków. Antybiotyki, choć nieocenione i niezwykle skuteczne, działają na wszystkie rodzaje bakterii – zarówno te chorobotwórcze, jak i wykazujące pozytywny wpływ na organizm oraz wspierające mikroflorę jelitową. Stosowanie antybiotyku bez ochrony w postaci probiotyku może prowadzić do dysbiozy jelit, najczęstszym skutkiem ubocznym pozostają jednak uporczywe biegunki, które mogą utrzymywać się do 14 dni jeszcze po zakończeniu kuracji. Częste stosowanie antybiotyków (zwłaszcza na własną rękę bez konsultacji z lekarzem) prowadzi także do osłabienia odporności, zwiększa także ryzyko infekcji grzybiczych np. intymnych lub kandydozy jamy ustnej – wówczas konieczne jest zastosowanie leków przeciwgrzybiczych.
Jak stosować probiotyk w trakcie brania antybiotyku?
Stosując probiotyk do antybiotyku warto zachować odstęp 2-3 godzin od momentu przyjęcia leku przeciwbakteryjnego. Stosowanie probiotyku i antybiotyku w tym samym czasie nie ma niestety większego sensu, gdyż lek bardzo szybko zniszczyłby dostarczone właśnie pożyteczne bakterie. Jeśli zachowamy odstęp czasowy, wówczas probiotyk będzie miał znacznie większą szansę, aby dotrzeć do jelit w jak najlepszym stanie i formie. Pamiętajmy więc, aby przyjmować go po antybiotyku przez cały okres trwania kuracji, jak również przynajmniej 14 dni (a najlepiej miesiąc) po jej zakończeniu, aby odbudować mikrobiotę jelitową.
Istnieje również szczep drożdży probiotycznych Saccharomyces boulardii, który nie wymaga zastosowania odstępu między dawką antybiotyku a probiotyku. Dlaczego? Preparaty ze szczepem Saccharomyces boulardii można stosować równolegle z antybiotykiem bez zachowania przerwy między dawkami, ponieważ antybiotyk nie wykazuje negatywnego wpływu na drożdże. Warto wspomnieć, że szczep Saccharomyces boulardii stosowany jest nie tylko jako wsparcie podczas antybiotykoterapii, stosuje się go również w leczeniu biegunek wywołanych przez bakterię Clostridium difficile, która wywołuje zapalenie jelita grubego.
Jak dobrać odpowiedni probiotyk?
Decydując się na zakup probiotyku, warto zwrócić uwagę, czy producent podaje na opakowaniu konkretną nazwę szczepu zamiast ogólnie określonego rodzaju i gatunku np. Lactobacillus plantarum Lp-115 zamiast Lactobacillus plantarum. Prawidłowo opisany szczep zawsze posiada końcówkę literowo-numeryczną (Lactococcus lactis LI-23 zamiast Lactococcus lactis, Streptococcus thermophilus St-21 zamiast Streptococcus thermophilus, Bifidobacterium bifidum Bb-02 zamiast Bifidobacterium bifidum…). Dobór odpowiedniego szczepu jest istotny, ponieważ każdy z nich charakteryzuje się inną specyfiką i działaniem – jeden może znaleźć zastosowanie u osób ze stwierdzonym zespołem jelita drażliwego, drugi natomiast może pomóc w nieswoistym zapaleniu jelit (IBD) lub biegunkach na tle infekcyjnym, jeszcze inne mogą wspierać układ nerwowy u osób narażonych na długotrwały stres. Oprócz prawidłowego oznaczenia szczepu, zwróćmy także uwagę na jego ilość w kupowanym preparacie. Istotną kwestią jest informacja w jakich warunkach przechowywać dany preparat – do wyboru mamy probiotyki lodówkowe jak i te, które można przechowywać w temperaturze pokojowej. Nie bez znaczenia będzie również data przydatności do spożycia – im dłuższa, tym lepiej. Niestety wraz z upływem czasu liczba żywych kultur bakterii lub drożdży może się zmniejszać, a to oznacza, że decydując się na preparat z promocji (z krótką datą przydatności do spożycia), jego działanie może okazać się słabsze. Spośród preparatów warto także wybierać te, w których składzie znajdziemy kilka różnych szczepów skomponowanych w taki sposób, aby wzajemnie uzupełniały swoje działanie.
Czy istnieją przeciwwskazania do stosowania probiotyków?
Tak, chociaż na ogół probiotyki są bardzo dobrze tolerowane to jednak istnieją pewne przeciwwskazania do ich stosowania, należą do nich między innymi:
-
osoby z bardzo osłabionym układem odpornościowym
-
osoby cierpiące na nietolerancje pokarmowe – probiotyki mogą zawierać w składzie np. laktozę czy białka mleka
-
pacjenci ze stwierdzonym zespołem rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego (SIBO)
-
pacjenci z przewlekłym zapaleniem jelit, zwanym także Chorobą Leśniowskiego-Crohna
W powyższych przypadkach należy zachować ostrożność, decyzja o stosowaniu probiotyków wymaga indywidualnego podejścia i warto skonsultować ją ze swoim lekarzem prowadzącym.
Naturalne probiotyki, gdzie je znaleźć i czy warto z nich korzystać?
Do naturalnych źródeł probiotyków należą przede wszystkim produkty fermentowane, takie jak kefir, maślanka, jogurt naturalny, zsiadłe mleko, kapusta kiszona, ogórki kiszone, kiszone buraki, zakwasy do picia czy kimchi. Spożywanie naturalnych probiotyków wspomaga nie tylko procesy trawienne, wzbogaca także mikroflorę jelit w pożyteczne bakterie, przyczyniając się do zmniejszenia ilości bakterii patogennych. Ponadto naturalne probiotyki wzmacniają barierę jelitową, wspomagają układ odpornościowy w prawidłowym funkcjonowaniu, mogą także wpłynąć pozytywnie na nasz nastrój.
Rola niektórych szczepów probiotycznych:
-
Lactobacillus plantarum 299v (DSM 9843) - jeden z najlepiej przebadanych szczepów probiotycznych stosowanych w łagodzeniu dolegliwości związanych z zespołem jelita drażliwego (IBS). Zmniejsza wzdęcia i dolegliwości bólowe u osób chorych, a także reguluje rytm wypróżnień.
-
Bifidobacterium infantis 35624 - również stosowany u osób cierpiących na IBS, także w podtypie biegunkowym i mieszanym tego schorzenia. Wiele badań potwierdziło skuteczność niniejszego szczepu w łagodzeniu dolegliwości bólowych, wzdęciach i pozostałych zaburzeń jelitowych.
-
Lactobacillus helveticus Rosell-52 oraz Bifidobacterium longum Rosell-175 -zostały przebadane w kierunku redukcji stresu i poprawy nastroju. Mogą wspierać równowagę emocjonalną oraz łagodzić objawy lękowe, prowadząc tym samym do lepszego samopoczucia.
-
Bakterie probiotyczne z grupy Lactobacillus acidophilus (np. Lactobacillus acidophilus LA02) - mogą pomóc w walce z trądzikiem poprzez zmniejszenie stanu zapalnego. Badania sugerują również ich potencjalne działanie regulujące ilość wydzielanego łoju.
-
Saccharomyces boulardii CNCM I-745 - szczep drożdży probiotycznych stosowanych podczas biegunek infekcyjnych (również w ramach profilaktyki w trakcie wycieczek zagranicznych) oraz w trakcie zakażenia bakterią Clostridium difficile. Może być stosowany razem z antybiotykiem bez konieczności zachowania odstępu czasowego.
-
Lactobacillus rhamnosus GG - jeden z najpopularniejszych szczepów bakterii probiotycznych stosowanych osłonowo w trakcie antybiotykoterapii. Wzbogaca mikroflorę jelitową. Jest odporny na kwas żołądkowy i żółć, dobrze przylega do nabłonka jelitowego, zmniejsza produkcję cytokin zapalnych i wspomaga pracę układu odpornościowego.
Bibliografia:
- B. Tokarz-Deptuła, J. Śliwa-Dominiak, M. Adamiak, W. Deptuła, Probiotyki a wybrane schorzenia u ludzi, http://am-online.org/web/archiwum/vol5422015133.pdf [dostęp 25.06.2025 r.]
- K. Mojka, Probiotyki, prebiotyki i synbiotyki – charakterystyka i funkcje. Probl Gih Epidemiol, 2014, 95(3): 541-549.
