W ostatnich latach nasiliło się w społeczeństwie występowanie różnego typu alergii. Do tego faktu przyczyniać się mogą różne zmiany czynników środowiskowych, zanieczyszczenie powietrza i różnorodne infekcje. Również wszelkie zmiany w diecie mogą nasilać i pogarszać objawy alergii. Terapia lekami może powodować u niektórych działania niepożądane, dlatego pacjenci coraz częściej poszukują naturalnych sposobów na walkę z alergią. Jednym z nich jest wprowadzenie do diety i suplementacji polifenoli, które są uważane za skuteczne środki antyhistaminowe oraz wpływają na wiele szlaków biologicznych.
Flawonoidy
Flawonoidy to bodajże najpopularniejsze naturalne substancje do walki z alergią. Zaobserwowano, że mogą dodatkowo oddziaływać na komórki układu odpornościowego. Ich działanie polega na hamowaniu proliferacji limfocytów, zahamowaniu syntezy Ig klasy E, G, M, A oraz uwalnianiu cytokin. Ponadto mogą również hamować aktywność enzymów lizosomalnych, biorących udział w procesach zapalnych i alergicznych. Przykładami flawonoidów o właściwościach przeciwalergicznych są kwercetyna i, mniej znana, luteolina, które oprócz obniżania syntezy mediatorów zapalnych hamują również uwalnianie histaminy z mastocytów pobudzonych wcześniej IgE.
Kwercetyna
Kwercetyna należy do grupy polifenoli, podgrupy flawonoidów i flawonoli. Występuje głównie w cebuli i brokułach, ale też w jabłkach, jagodach, winogronach, niektórych ziołach, herbacie (głównie czarnej) i winie. Zawartość kwercetyny w produktach roślinnych różni się w zależności od odmiany lub warunków uprawy. Jej zawartość zależy również od ekspozycji na światło. Jest składnikiem o wielu działaniach- oprócz właściwości przeciwalergicznych (hamuje uwalnianie histaminy) stymuluje układ odpornościowy, działa przeciwwirusowo i zmniejsza stężenie cytokin prozapalnych. Kwercetyna jest składnikiem, który może zapobiegać chorobom takim, jak cukrzyca, otyłość czy zaburzenia krążenia. Przeciwzapalne i przeciwalergiczne właściwości kwercetyny potwierdzono w licznych badaniach na zwierzętach i in vitro. Badania na szczurach wykazały, że kwercetyna stabilizuje błonę komórkową mastocytów, hamując aktywację komórek tucznych oraz hamuje wydzielanie histaminy. W toku badań okazało się również, że ponad 25% wchłoniętej kwercetyny jest zlokalizowane w tkance płucnej, co daje dodatkową korzyść w walce z alergią, a także powiązaną z nią niekiedy astmą. Wyniki badań jasno sugerują, że zwiększenie spożycia flawonoidów jest korzystne w przypadku astmy. Wyjątkowo ciekawe wydaje się badanie, w przebiegu którego okazało się, że spożycie jabłek w ciąży (w związku z zawartymi w nich flawonoidami, głównie kwercetyną) może mieć ochronne działanie przed rozwojem astmy dziecięcej i chorób alergicznych. Od dawna wiadomo, że wapno nie działa przeciwhistaminowo. Jego spożywanie zmniejsza jednak przepuszczalność naczyń krwionośnych, co zmniejsza reakcje uczuleniowe, zwłaszcza skórne. W suplementach niekiedy wapno łączone jest z kwercetyną. Bywają tez połączenia kwercetyny z witaminą C lub bromelainą, które poprawiają jej przyswajanie. Zaleca się przyjmowanie kwercetyny w dawce około 500 mg na dzień przez minimum kilka tygodni.
Witamina C
Witamina C to nie tylko powszechnie znany sposób na wzmocnienie organizmu, ale też substancja o działaniu antyhistaminowym. Badania wskazują na fakt, że choroby alergiczne mają związek ze zmniejszonym poziomem witaminy C w osoczu. Witamina C to silny przeciwutleniacz, co nie tyle leczy alergię, ale pomaga organizmowi w zmniejszeniu reakcji alergicznych. Suplementacja witaminą C może spowolnić nadmierną reakcję organizmu i zmniejszyć wydzielanie histaminy. Zaleca się przy alergii zwiększyć podaż pożywienia bogatego w witaminę C. Są to: natka pietruszki, czerwona papryka, brokuły, czerwona kapusta, papaja, kiwi i pomarańcza. Zalecane dawkowanie witaminy C u osoby dorosłej nie powinno przekraczać 1000mg na dobę, chyba, że zalecenia lekarskie są inne. Taka dawka działa silnie antyoksydacyjnie, co pozwala wspierać organizm w walce z alergią.
Pachnotka zwyczajna
Pachnotka zwyczajna to oleista roślina, której wyciągi mają działanie przeciwalergiczne, przeciwzapalne i spazmolityczne. Działanie przeciwalergiczne wykazują głównie kwas rozmarynowy i luteolina. Składniki aktywne hamują uwalnianie histaminy z mastocytow oraz zmniejszają produkcję przeciwciał IgE. Badania na zwierzętach wykazały działanie na alergiczny nieżyt nosa i spojówek. W testach podawano uczulonym myszom owoalbuminę (białko wyizolowane z jaja kurzego). Po podaniu pachnotki podwyższony poziom immunoglobuliny E (IgE) znacznie się obniżał. Zaleca się, by stosować ziele pachnotki regularnie w przypadku wystąpienia alergii. Dostępne na rynku suplementy występują zazwyczaj w kapsułkach 500mg i zalecane są do spożywania po posiłku. Innym sposobem użycia pachnotki jest zaparzanie ziela (jedna łyżeczka) i picie raz dziennie.
Olej z czarnuszki
Olej z czarnuszki ma potwierdzone badaniami działanie przeciwzapalne, przeciwalergiczne i łagodzące objawy astmy. Według badań czarnuszka łagodzi i wspiera standardową kurację w alergicznym nieżycie nosa. Olej z czarnuszki po kilkunastu dniach stosowania zmniejsza przekrwienie błony śluzowej nosa, zmniejsza swędzenie nosa, niweluje katar i zapobiega atakom kichania. Olej daje najlepsze efekty, gdy przyjmuje się go codziennie w dawce 1-2 łyżeczki u dorosłych i 0,5- 1 łyżeczki u dzieci. Czarnuszka dostępna jest też w suplementach w formie kapsułek. Najskuteczniej działa przy regularnym i długotrwałym stosowaniu.
Kiedy natura nie wystarcza
W sytuacji nasilenia objawów alergii należy przede wszystkim zadbać o ograniczenie ekspozycji na alergen. Nie zawsze wiadomo na co jesteśmy uczuleni, dlatego warto prewencyjnie zadbać przede wszystkim o stan śluzówek. Oczy, nos i zatoki powinny być czyste, gdyż ich wilgotna powierzchnia sprzyja przyczepianiu się pyłków i kurzu, a to z kolei zwiększonej reakcji alergicznej. W celu zapobiegania silnym reakcjom alergicznym warto przepłukiwać oczy solą fizjologiczną (nawet kilkukrotnie w ciągu dnia), oczyszczać nos wodą morską w sprayu, co pomoże usunąć alergeny, robić irygacje nosa i zatok. Naturalne antyhistaminiki mogą ograniczyć katar sienny, łzawienie oczu, a nawet zmiany skórne. Pozwala to w znacznym stopniu zmniejszyć nasilenie objawów alergii. Należy jednak pamiętać, że wymagają konsekwentnego i długotrwałego stosowania, by spełniły swoją funkcję. Zdarza się, że są niewystarczające, a sama reakcja alergiczna poważnie zagraża zdrowiu, a nawet życiu pacjenta. W tej sytuacji należy sięgnąć po inne sposoby, jak farmakoterapia dostępna bez recepty czy, w razie konieczności, niezwłocznie udać się do lekarza. Stosowanie naturalnych sposobów na alergię należy przeanalizować również w szczególnych sytuacjach, jak alergie u małych dzieci (poniżej trzeciego roku życia), kobiet ciężarnych i karmiących. Większość naturalnych antyhistaminików nie była badana w tym kierunku.
Źródła:
- Lutruffe N. (red.) , Kwercetyna i jej przeciwalergiczna odpowiedź immunologiczna,
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6273625/, dostęp 29.03.2026
- Szeleszczuk Ł., Zielińska M., Młodzianka A., Perilla frutescens — niezwykłe właściwości
- pachnotki zwyczajnej, Farmakoterapia, TOM 23 NR 4'13 (264) 45
- Majewska M., Czeczot H., Flawonoidy w profilaktyce i terapii, Terapia i Leki, Tom 65, nr 5, 2009, s. 369-377
