Marihuana medyczna – wprowadzenie do tematu
Samo pojęcie „marihuana medyczna” jest pojęciem potocznym, nie stosowanym w prawodawstwie (tam „konopie”, „ziele konopi”). Bardziej adekwatne wydają się być określenia „medyczne zastosowanie marihuany” lub „marihuana stosowana w celach terapeutycznych”. Termin cannabis wywodzi się z kolei od łacińskiego określenia konopi. Główne, najlepiej poznane fitokannabinoidy to delta-9-tetrahydrokannabinol (Δ9-THC) i kannabidiol (CBD). Drugorzędne fitokannabinoidy, które wytwarzane są w niewielkich ilościach zalicza się CBG, CBC i CBN. Związki te mają również działanie medyczne i wspierają działanie THC i CBD. Zawartość kannabinoidów w konopiach zależna jest od danego szczepu, od warunków glebowych, klimatycznych oraz technik uprawy. Tworzone obecnie krzyżówki genetyczne pozwalają na wyhodowanie odmian wytwarzających nawet 29% THC. Dla użytku rekreacyjnego i narkotycznego odurzenia się znaczenie ma THC. CBD nie ma działania psychoaktywnego. Większość leków z marihuaną medyczną dostępnych w aptece zawiera pewną mieszankę CBD i THC tzw. hybrydy).
Medyczna marihuana – działanie na organizm
Medyczna marihuana jest jedną z najbardziej przebadanych substancji naturalnych w medycynie. THC i CBD oddziałują na układ kannabinoidowy, którego receptory rozmieszczone są w całym ciele człowieka. Dowiedziono, że układ endokannabinoidowy reguluje pracę wszystkich innych układów naszego organizmu, wpływając m.in. na rozwój i dojrzewanie układu nerwowego w życiu płodowym, regulację układu nagrody czy odbiór bodźców bólowych. Wyróżnia się różne gatunki marihuany – Cannabis sativa, Cannabis indica i Cannabis ruderalis. Jeśli mowa o obrocie aptecznym to dotyczy on dwóch pierwszych typów. Odmiany indica uspokajają, relaksują, łagodzą stres, odprężają i przynoszą ogólne poczucie spokoju. Genetycznie odmiany indica zawierają duże ilości CBD. Odmiany sativa z kolei podnoszą na duchu, dodają energii, poprawiają samopoczucie, zwiększają kreatywność, a także pozytywnie wpływają na nastawienie. Te odmiany genetycznie zawierały wysokie zawartości THC. Największe stężenie aktywnie działających związków znajduje się nie, jak się potocznie sądzi, w liściach, a w żeńskich kwiatostanach rośliny.
Wskazania terapeutyczne
Badania, które są dostępne i potwierdzone wskazują na fakt, że CBD ma działanie przeciw lękowe. Jednocześnie jest ono odtrutką na THC, które w niektórych sytuacjach może powodować tzw. bad trip – silny napad lęku. CBD w połączeniu z THC stosuje się w leczeniu spastyczności w przebiegu stwardnienia rozsianego. Z każdym rokiem pojawia się coraz więcej publikacji dotyczących wpływu marihuany na leczenie konkretnych jednostek chorobowych. Coraz więcej mówi się o pozytywach jej stosowania w aspekcie medycznym. Ogólne wskazania do stosowania medycznej marihuany to choroby neurologiczne, reumatologiczne i onkologiczne. Sativę zaleca się w leczeniu depresji, migren i zaburzeniach łaknienia. Z racji jej działania energetyzującego przeznaczona jest do stosowania głównie na dzień. Indica zalecana jest w celu leczenia bezsenności, bólu, stanów zapalnych, skurczów mięśni, epilepsji i jaskry. Uspokaja i relaksuje. Zaleca się stosować ją na noc.
Medyczna marihuana – dla kogo
Stosowanie marihuany medycznej można podzielić na wskazania wynikające z profilaktyki i te, które niwelują dolegliwości związane z różnego rodzaju chorobami. Działanie profilaktyczne CBD jest istotne w szeroko pojmowanej profilaktyce zdrowia, jak łagodzenie napięcia nerwowego oraz napięciowych bóli mięśni i głowy. W przypadku bólu przewlekłego i neuropatycznego marihuana wykorzystywana jest jako koanalgetyk. Koanalgetyki to leki działające na co innego niż są stosowane, ale jednocześnie wykazujące działanie w jakim są używane. Marihuana medyczna nie jest lekiem przeciwbólowym, ale w mechanizmie swojego działania jest w stanie trochę ten ból złagodzić. Z tego względu marihuana nie może być stosowana jako jedyna w leczeniu bólu, a tylko w połączniu z leczeniem konwencjonalnym. Nie jest też lekiem pierwszego rzutu, a jedynie wsparciem terapii. Inne zastosowanie medycznej to zaburzenia spastyczności (napięcia mięśni), np. przy stwardnieniu rozsianym (SM). Niekiedy wykorzystuje się także przeciwwymiotne działanie THC w onkologii, jednak tylko w sytuacji, gdy efekt podawania innych leków jest znikomy. THC może być pomocne w chorobie onkologicznej (jak również w AIDS) również w przypadku zmniejszonego łaknienia. Według badań nie zapobiega ono wyniszczeniu organizmu, ale poprawia komfort życia pacjenta i jego rodziny w sytuacji, gdy ten nie chce przyjmować posiłków przez wzgląd na chorobę. Wiele wskazań w których stosuje się i zaleca medyczną marihuanę nie ma wciąż potwierdzenia w badaniach, jednak ich wymierny wpływ na zdrowie, a przede wszystkim na samopoczucie chorego jest szeroko opisywany w literaturze. Mowa tu o takich jednostkach, jak zespół Tourette’a, jaskra, zespół stresu pourazowego, choroba Parkinsona, choroby jelita grubego czy choroba Alzheimera. Kannabidiol jest popularny również wśród sportowców. CBD jako jedyny z nich został dopuszczony w sporcie profesjonalnym przez Światową Agencję Antydopingową. U osób aktywnych wpływa on na łagodzenie bólu mięśni i stawów po intensywnym treningu, krótki czas przerwy między kolejnymi treningami, stany emocjonalne związane z presją wyników raz trudności z zasypianiem związane z powyższymi.
Sposób użycia marihuany medycznej
Suszu używa się poprzez waporyzację – inhalację, jak w przypadku e-papierosa. Wdycha się wówczas parę powstałą w wyniku podgrzania produktu. Podczas inhalacji kannabinoidy i terpeny natychmiast dostają się do dróg oddechowych, a potem wraz z krwią są rozprowadzane po organizmie. Inna droga to droga pokarmowa – olejek lub jako dodatek do jedzenia, np. masło konopne z kanabinoidami. Droga wziewna zaczyna działać szybciej i działa do około czterech godzin. Podanie drogą doustną z kolei powoduje, że substancje aktywne zaczynają działać wolniej, ale też efekt jest dłuższy. W przypadku waporyzacji da się stwierdzić ile substancji aktywnej zostało zużyte i wchłonięte, w sytuacji podania drogą pokarmową jest to niemożliwe do sprawdzenia. Palenie marihuany nie jest dobrą formą jej podania, gdyż substancje aktywne uwalniane są z dymem (nawet do 50%), zamiast trafić do organizmu. Ponadto palenie powoduje, że powstaje mnóstwo substancji smolistych, które jak wiadomo zwiększają zagrożenie nowotworem, zwłaszcza płuc.
Marihuana – jak ją zdobyć legalnie
Marihuana została zalegalizowana do celów medycznych 1.11.2017 roku (art. 33a–33d Ustawy o Przeciwdziałaniu Narkomanii). Pierwsze surowce farmaceutyczne pojawiły się w aptekach w styczniu 2019 roku – po ponad roku od wprowadzenia zmian w prawie. Z kolei pierwsze zezwolenie na uprawę medycznej marihuany w Polsce Główny Inspektor Farmaceutyczny (GIF) wydał po sześciu latach od wprowadzenia tych regulacji. Wcześniej sprowadzano ją z Niemiec, Holandii i Kanady. Rozpoczęcie upraw w Polsce znacząco wpłynęło na obniżenie ceny i na ogólną dostępność suszu. Obecnie marihuana medyczna jest bardziej powszechna, a jej sprzedaż wzrasta. Ta wykorzystywana do celów medycznych i ta o przeznaczeniu rekreacyjnym mogą różnić się działaniem i zawartością kannabinoidów, a także czystością i warunkami uprawy. Surowiec wykorzystywany do celów medycznych podlega restrykcyjnej kontroli na każdym etapie. Ponadto wyciągi z konopi są standaryzowane pod względem zawartości THC i CBD, który to właśnie fakt pozwala określić dokładną procentową zawartość tych związków w surowcu i użyć go w określonym celu medycznym. Osoba posiadająca medyczną marihuanę powinna przechowywać ją w oryginalnym opakowaniu wydanym z apteki, a także posiadać przy sobie zaświadczenia o leczeniu, dowód tożsamości oraz dokument potwierdzający zakup medycznej marihuany zgodnie z prawem, np. wydruk zrealizowanej recepty z apteki wraz z paragonem. Opakowania występują od 5 do 15 g. Cena to około 50 zł/ g. Zależy to często od daty ważności suszu. Receptę na medyczną marihuanę może wystawić lekarz każdej specjalizacji, kierując się aktualnym stanem wiedzy i własnym doświadczeniem. Recepta powinna być zrealizowana w aptece w ciągu 30 dni i wystawiona na nie więcej niż 90 dni terapii. Leczenie marihuaną w Polsce jest nierefundowane. Posiadanie marihuany w celach rekreacyjnych jest przestępstwem z art. 62 Ustawy o Przeciwdziałaniu Narkomanii. Za posiadanie marihuany poza obrotem aptecznym grozi od roku do dziesięciu lat – zależy to od ilości.
Przeciwwskazania do stosowania medycznej marihuany
THC ma właściwości uzależniające. Może powodować tachykardię. Przewlekłe stosowanie powoduje zaburzenia odczuwania przyjemności, a niekiedy nawet zespół utraty motywacji. To właśnie THC, które klasyfikowane jest jako substancja narkotyczna, odpowiedzialne jest za działanie psychoaktywne. Samo CBD dostępne jest obecnie na polskim rynku bez recepty (olejki, kapsułki, żelki). Względnymi przeciwwskazaniami do stosowania są zaburzenia rytmu serca, obniżone ciśnienie krwi, uzależnienia i nietolerancja leku. Dużym ryzykiem wiążącym się z przyjmowaniem marihuany medycznej obciążeni są pacjenci, którzy w wywiadzie u siebie lub najbliższej rodziny doświadczyli epizodów psychotycznych lub schizofrenii. Istotne, by poinformować lekarza o przyjmowanych na stałe lekach, gdyż mogą one wchodzić w interakcje z cannabisem. Nie przeprowadzono odpowiednich badań nad stosowaniem CBD przez kobiety w ciąży i matki karmiące, dlatego też nie zaleca się stosowania. Stosowanie konopi może wpływać na zaburzenia rozwoju mózgu, dlatego też zaleca się rekomendację marihuany medycznej u młodych pacjentów do 24 roku życia tylko w przypadku bezwzględnej konieczności. Wiąże się to ze zwiększonym niż u innych ryzykiem rozwoju psychozy.
Źródła:
- Tkaczyk-Rymanowska K., Tak zwana medyczna marihuana – 7 lat polskich doświadczeń, Prawo w Działaniu, Sprawy karne 61/2025, s.174-195
- https://medicancampus.org/bank-wiedzy/choroby-a-cbd/, dostęp 27.06. 2025
- Ćwik P., Marihuana medyczna. Czy stan prawny rozmija się ze stanem faktycznym?, FarmaProfit Magazyn dla farmaceutów, Nr 30, 2023, s.6-10
- Al-Hameri Samia, Krassowskka E., Kompendium konopne, Wydawnictwo Santa Herba, Wydanie I, 2023
