Temperatura ciała
Temperatura ciała jest zależna od wieku, pory dnia, aktywności fizycznej, a u dziewcząt po okresie pokwitania również od fazy cyklu miesiączkowego. Zazwyczaj noworodki i niemowlęta mają ciepłotę ciała wyższą od starszych dzieci i dorosłych. Najniższą temperaturę mamy zwykle rano, a najwyższą późnym popołudniem. Ośrodek termoregulacji znajduje się w podwzgórzu i odpowiedzialny jest za równowagę między produkcją ciepła, które jest otrzymywane głównie z procesów metabolicznych zachodzących w mięśniach i wątrobie, a jego utratą przez skórę i układ oddechowy. Ciepłotę ciała sprawdza się zazwyczaj w odbycie, jamie ustnej, dole pachowym, czole lub błonie bębenkowej.
Gorączka u dzieci
Gorączka jest wzrostem temperatury ciała, co z kolei stanowi skutek odpowiedzi organizmu, która regulowana jest przez ośrodkowy układ nerwowy. Rozwinęła się w toku ewolucji jako mechanizm obronny hamujący zachorowalność i ograniczający śmiertelność. Podniesienie ciepłoty ciała zwiększa efektywność neutrofilii i makrofagów w zwalczaniu bakterii oraz upośledza mechanizmy namnażania się mikroorganizmów. U noworodków i niemowląt do trzeciego miesiąca życia gorączka to temperatura ciała równa lub wyższa od 38°C. Przy czym bierze się tu pod uwagę pomiar w odbycie. U starszych niemowląt i dzieci do trzeciego roku życia gorączką nazywa się temperaturę ciała mierzoną w odbycie w zakresie od 38 do 39°C. U dzieci powyżej trzeciego roku życia gorączką nazywamy temperaturę przekraczającą 38°C, mierzoną w jamie ustnej. Badając temperaturę należy uwzględnić miejsce i czas jej pomiaru przez wzgląd na możliwe odchylenia. U dzieci, przez wzgląd na dokładność i wygodę zaleca się wykonywanie pomiarów w uchu termometrem na podczerwień. Dość popularne pomiary na czole są nieco mniej precyzyjne, np. przez fakt pocenia się. W większości gorączka to objaw choroby wirusowej, jednak niekiedy może być symptomem zakażenia bakteryjnego, które wymaga włączenia odpowiedniego leczenia przyczynowego.
Postępowanie w przypadku gorączki u dziecka
Gorączka to jeden z najczęściej występujących problemów zdrowotnych u małych dzieci. Przy mocno podwyższonej ciepłocie ciała i nieprawidłowym postępowaniu podczas jej zbijania dziecko narażone jest na pojawienie się drgawek gorączkowych. W przypadku wystąpienia niepokojącej gorączki u dziecka konieczne, by lekarz zebrał dokładny wywiad. Pytania w takiej sytuacji powinny obejmować czas trwania objawów, objawy współistniejące (drażliwość, nieutulony płacz, ospałość), potencjalne czynniki ryzyka ciężkiego przebiegu choroby, jak wady wrodzone, niedobory odporności czy choroby przewlekłe, kontakt z osobami chorymi zakaźnie oraz informacje dotyczące szczepień ochronnych. Ponadto rodzic powinien poinformować pediatrę o podawanych lekach przeciwgorączkowych z ich dokładną dawką i godziną ostatniego podania. Objawy współistniejące, które powinny szczególnie niepokoić przy gorączce to: ogólny zły stan, apatia, hipo- lub hiperwentylacja i sinica.
Leki przeciwgorączkowe
Należy pamiętać, że sama podwyższona ciepłota ciała nie jest chorobą, a jej objawem i świadczy o pobudzeniu układu immunologicznego do walki z patogenami. W sytuacji jednak, gdy lek przeciwgorączkowy jest konieczny stosuje się zazwyczaj paracetamol lub ibuprofen. Paracetamol to lek o działaniu przeciwbólowym i przeciwgorączkowym, który może być stosowany od pierwszych dni życia. Niektóre wytyczne wskazują jednak na fakt, że gorączka może być jedynym objawem ciężkiego zakażenia u noworodków i małych niemowląt i stosowanie poniżej trzeciego miesiąca życia zaleca się według nich konsultować z lekarzem. Istotny jest fakt, że paracetamol, jak i inne podawane leki przeciwgorączkowe przeliczamy sugerując się przede wszystkim wagą dziecka, nie jego wiekiem. Standardowa dawka paracetamolu to 10-15mg/kg masy ciała na jednorazową dawkę co 4-6 godzin z zachowaniem dawki dobowej 75 mg/kg dziennie lub 4 g/dzień. Początek działania obserwuje się zwykle pól godziny do godziny po podaniu leku, ze szczytem w ciągu 3-4 godzin. Czas działania to zwykle 4-6 godzin. Innym z leków o działaniu przeciwgorączkowym jest ibuprofen. Wykazuje on dodatkowo działanie przeciwzapalne. Przez fakt, że jest pochodną kwasu propionowego może podrażniać błonę śluzową żołądka. Dawka ibuprofenu to 10mg/kg (maksymalna 600mg) co 6 godzin. Lek zaczyna swoje działanie zwykle szybciej niż paracetamol, a jego czas działania to 6-8 godzin. Z tego powodu na noc rodzice często preferują podanie właśnie ibuprofenu. Substancja jest zarejestrowana od trzeciego miesiąca życia. Ibuprofen jest przeciwwskazany przy zakażeniu wirusem ospy wietrznej, gdyż pogłębia immunosupresje i może powodować powikłania. Niekiedy zaleca się terapię łączoną paracetamol + ibuprofen lub podawanie leków naprzemiennie co kilka godzin. Wymaga to jednak konsultacji lekarskiej i zachowania szczególnej ostrożności przez wzgląd na niebezpieczeństwo przekroczenia dawki i stosowania niewłaściwych odstępów między lekami. Czas podawania zależy od reakcji dziecka na leczenie. W internecie znaleźć można kalkulatory dawek paracetamolu i ibuprofenu w korelacji do wieku i wagi dziecka. Należy jednak zwrócić uwagę na korzystanie z zaufanych źródeł. U pacjentów bardzo wysoko gorączkujących i w przypadku zagrożenia życia stosuje się niekiedy metamizol. W przypadku dzieci formą dostępną są krople wydawane wyłącznie na podstawie recepty lekarskiej przy wyraźnym wskazaniu pediatry. Kwas acetylosalicylowy z kolei zaleca się dopiero od dwunastego roku życia.
Inne metody „walki” z gorączką
Należy pamiętać, że gorączka to naturalna siła obronna organizmu, a wzrost ciepłoty ciała pozwala walczyć z chorobą. W przypadku braku innych objawów zbijanie gorączki poniżej 38°C utrudnia pracę układu immunologicznego. Mitem jest też, że gorączkę trzeba „wypocić” – przegrzewanie może nasilić objawy i doprowadzić do odwodnienia. Niedostateczne nawodnienie organizmu z kolei utrudnia regenerację. Również stosowanie okładów ochładzających nie zawsze jest dobrym wyborem. Chłodne (nie zimne!) okłady stosuje się w przypadku niedużej gorączki i zaleca się używać na kark w dole pachowym, pachwinach lub pod kolanami. Jeśli chodzi o stosowanie na czoło, u dzieci należy zachować dużą ostrożność, gdyż są bardzo wrażliwe na zmiany temperatury i zbyt zimny okład może być przyczyną szoku termicznego i drgawek, a z pewnością dyskomfortu dziecka. Innym sposobem ochładzania jest kąpiel w wodzie o temperaturze nieznacznie tylko mniejszej niż temperatura ciała dziecka (o około 1°C). Metody chłodzenia zaleca się jako dodatek do leków przeciwgorączkowych. Bardzo istotne, a czasem zaniedbywane podczas walki z infekcją przebiegającą z gorączkę jest nawodnienie. Dzieci, przez wzgląd na małą powierzchnię ciała, odwadniają się łatwo, a gorączka temu sprzyja. Dlatego podawanie wody i elektrolitów jest niezwykle istotne i może zapobiec hospitalizacji. Zwłaszcza w przypadku niemowląt i mniejszych dzieci. Czynnikiem, na który należy zwrócić dodatkowo uwagę jest gorączka skorelowana z wymiotami/ biegunką. W powyższej sytuacji trudno o jednoznaczne stwierdzenie, czy lek podany w formie płynnej przyjmie się w odpowiedniej dawce. W przypadku wymiotów należy rozważyć podanie leku doodbytniczo i obserwować dziecko. Nawodnienie przy takiego rodzaju infekcji jest jeszcze bardziej istotne przez fakt znacznie większej utraty płynów.
Gorączka u dzieci, zwłaszcza tych młodszych, jest niezwykle niepokojąca dla rodziców. Dlatego tak ważna jest edukacja dorosłych co do faktu czym jest ten mechanizm i jak sobie radzić z podwyższoną ciepłotą ciała u dziecka. Stosując leki przeciwgorączkowe należy zwrócić uwagę na to, by używać ich w bezpiecznych dawkach, Istotne też, żeby nie podawać różnych leków zawierających tę samą substancję. Przedawkowanie może nie tylko wywołać działania niepożądane, ale zagraża też życiu dziecka. Zazwyczaj przyczyna gorączki ma charakter samoograniczający się i wynika z infekcji wirusowej, co zwykle nie wymaga leczenia przyczynowego. Podawanie leków zmniejsza w tej sytuacji dyskomfort dziecka i pozwala mu się zregenerować. W przypadku jednak gorączki utrzymującej się ponad trzy dni zaleca się konsultację (ponowną konsultację) z lekarzem. Rodzice powinni zwrócić szczególną uwagę również na symptomy współtowarzyszące podwyższonej ciepłocie ciała, które mogłyby wskazywać na przyczynę infekcji (np. zakażenie układu pokarmowego lub moczowego). Brak poprawy u dziecka mimo podawania leków przeciwgorączkowych lub pogorszenie stanu ogólnego może być wskazaniem do przyjęcia do szpitala.
Źródła:
- https://forumpediatrii.pl/artykul/goraczka-u-dzieci-diagnostyka-i-leczenie, dostęp 09.01.2026
- Gorączka niejasnego pochodzenia u dzieci, https://przegladpediatryczny.pl/a1354/Goraczka-niejasnego-pochodzenia-u-dzieci.html/, dostęp 09.01.2026
- https://pantabletka.pl/dawkowanie-syrop-ibuprofen-paracetamol-dziecko/, dostęp 09.01.2026
- Drabik-Danis E., Hans-Wytrychowska A., Gorączkujące dziecko- kiedy należy skierować do szpitala, Lekarz POZ 4/2016
- Jagieła J., Kochman D., Gorączka u dzieci – charakterystyka zaburzenia, Innowacje w Pielęgniarstwie i Naukach o Zdrowiu 1(8)/2023
