Grzybica skóry i paznokci – jak ją rozpoznać i skutecznie leczyć preparatami z apteki
Grzybica paznokcia to infekcja, która charakteryzuje się zmianą jego grubości, struktury oraz zabarwienia. Często bywa wstydliwa dla pacjentów, jednak stanowi nie tylko problem estetyczny, wymaga leczenia niezależnie od stopnia jej zaawansowania. Grzybica paznokci nie ustąpi samoistnie bez zastosowania środków przeciwgrzybiczych, dlatego tak ważna jest wizyta w gabinecie dermatologicznym lub aptece i rozpoczęcie leczenia, aby ograniczyć możliwość jej rozprzestrzenienia na pozostałe paznokcie.
Grzybica paznokci – przyczyny
Grzybica paznokci zwana także onychomikozą to jedna z najczęstszych infekcji dermatologicznych, może dotyczyć paznokci zarówno u rąk, jak i u stóp. Paznokcie zaatakowane przez dermatofity stają się łamliwe, kruche, oddzielają się od łożyska, mogą także być przyczyną nieprzyjemnego zapachu. Na płytce paznokcia osoby u której doszło do infekcji można zauważyć przebarwienia w kolorze żółtym, brązowym, a niekiedy także zielonym. Za ten stan rzeczy odpowiadają najczęściej dermatofity, drożdżaki i pleśnie. Najczęstszym sprawcą tej dolegliwości pozostaje Trychophyton rubrum - aż 50% infekcji powodowanych jest właśnie przez tego dermatofita, za pozostałe odpowiadają między innymi Trychophyton mentagrophyte, Epidermophyton floccosum, Arthroderma spp. czy drożdżaki z rodziny Candida.
Ekspozycja na chorobotwórcze dermatofity następuje najczęściej w wilgotnych środowiskach, takich jak baseny, sauny czy siłownie. Korzystanie ze wspólnych ręczników, obuwia czy narzędzi do pielęgnacji paznokci (cążki, pilniczki, nożyczki) także może być przyczyną infekcji. Dodatkowo paznokcie, które doznały wcześniej urazu, mogą być bardziej podatne na zakażenia – ułatwiają grzybom dostęp do głębszych warstw i tkanki podpaznokciowej. Grzybica paznokci częściej dotyka osoby starsze, osoby chorujące na cukrzycę, osoby otyłe i z chorobami przewlekłymi czy osoby z osłabioną odpornością. Częściej chorują także sportowcy.
Ryzyko infekcji grzybiczej rośnie, jeśli korzystamy na co dzień z ciasnego, nieprzewiewnego obuwia, cierpimy na nadmierną potliwość stóp, często korzystamy z publicznych basenów (nie korzystając z obuwia ochronnego) oraz nie przykładamy odpowiedniej uwagi do codziennej higieny stóp.
Jak leczyć grzybicę paznokci?
Leczenie grzybicy paznokci bywa trudne, jest również bardzo czasochłonne, a to ze względu na budowę samej płytki paznokcia, która nie umożliwia preparatom leczniczym dobrego przenikania i penetracji w głębsze warstwy – do źródła problemu. Powolny wzrost płytki paznokcia również wydłuża czas potrzebny do uzyskania zadowalających efektów. Warto podkreślić, że kremy i maści stosowane w leczeniu grzybicy stóp (z bardzo dobrym rezultatem) nie będą skuteczne w przypadku onychomikozy – w tym przypadku stosujemy głównie leczenie miejscowe, najczęściej w postaci lakieru, bywa ono często połączone z leczeniem doustnym.
Preparaty z apteki na grzybicę paznokci
Chociaż leczenie grzybicy paznokci bywa trudne i czasochłonne, dysponujemy na szczęście sporym arsenałem leków i preparatów dostępnych bez recepty, które stosowane regularnie i zgodnie z zaleceniami producenta, często okazują się wystarczające w przypadku łagodnych i umiarkowanych postaci grzybic. W tej kategorii wyróżnić możemy między innymi:
-
lakiery do paznokci z cyklopiroksem – działają skutecznie w przypadku łagodnych i umiarkowanych grzybic, które obejmują mniej niż 50% płytki paznokcia, przy maksymalnej jednoczesnej infekcji 4 paznokci. Cyklopiroks wykazuje szerokie działanie przeciwko dermatofitom, pleśniom, grzybom drożdżopodobnym i mieszanym. Wykazuje działanie grzybobójcze na Trichophyton rubrum (najczęstszą przyczynę grzybicy paznokci), T. mentagrophytes, Epidermophyton floccosum (Acrothesium floccosum), Microsporum canis oraz Candida albicans (Monilia albicans). Cyklopiroks przenika przez płytkę paznokcia, gdzie w trakcie stosowania kumuluje swoje stężenie w komórkach chorobotwórczych grzybów, co w efekcie powoduje ich rozpad, a także zahamowanie wzrostu. Podczas długotrwałego stosowania preparatów z cyklopiroksem może pojawić się miejscowe podrażnienie w postaci świądu, zaczerwienienia czy pieczenia.
-
lakiery do paznokci z amorolfiną – substancja czynna wykazuje silne działanie przeciwgrzybicze. Lakiery z amorolfiną stosuje się przy infekcji nie więcej niż dwóch paznokci, podczas której zmiany obejmują maksymalnie 80% ich powierzchni. Wykazuje działanie grzybobójcze i grzybostatyczne wobec szerokiej gamy drożdżaków, dermatofitów, pleśni i grzybów dimorficznych.
-
lakiery do paznokci z klimbazolem i piroktonem olaminy – połączenie klimbazolu o właściwościach przeciwgrzybiczych wraz z piroktonem olaminy o właściwościach przeciwgrzybiczych i antybakteryjnych to dobre rozwiązanie w łagodnych infekcjach oraz jako leczenie wspomagające zaawansowanej grzybicy. Substancje czynne są zazwyczaj dobrze tolerowane przez pacjentów, a klimbazol posiada udowodnioną skuteczność w terapii zakażeń dermatofitami.
-
lakiery z naturalnymi olejkami eterycznymi np. olejkiem z drzewa herbacianego, olejkiem miętowym, olejkiem rycynowym – mogą być stosowane jako element profilaktyki oraz leczenie wspomagające. Olejki wykazują działanie dezynfekujące, a sam olejek z drzewa herbacianego faktycznie posiada właściwości przeciwgrzybicze. W cięższych przypadkach grzybic paznokcia może on jednak okazać się niewystarczający, dlatego jego stosowanie zaleca się jako wsparcie podstawowej terapii.
-
lakiery z dodatkiem kwasu mlekowego czy kwasu glikolowego – są stosowane najczęściej w towarzystwie substancji przeciwgrzybiczych, aby ułatwić penetrację substancji czynnych w głąb płytki paznokcia, same w sobie nie wyleczą paznokcia z infekcji.
Aby lakiery do paznokci mogły uwolnić swój potencjał leczniczy, niezwykle ważna jest ich prawidłowa aplikacja. Tylko ścisłe przestrzeganie instrukcji i zasad określonych przez producenta w ulotce może zapewnić skuteczność leczenia.
Jak prawidłowo stosować lakiery lecznicze do paznokci?
Najczęściej sprawdzają się tutaj uniwersalnie określone zasady:
-
stopy (bądź ręce – w zależności od lokalizacji infekcji) należy umyć w wodzie z delikatnym mydłem
-
wierzchnią warstwę płytki paznokcia opiłować delikatnie jednorazowym pilniczkiem (najczęściej dołączonym do opakowania). Pilniczek każdorazowo należy wyrzucić zaraz po jednorazowym użyciu.
-
Płytkę paznokcia należy odtłuścić i zdezynfekować preparatem na bazie alkoholu
-
Na całą powierzchnię paznokcia nanieść warstwę lakieru
-
Powtarzać proces zgodnie z zaleceniami producenta, tak często, jak to określono w ulotce.
Czasami lekarz, szczególnie w bardziej zaawansowanych infekcjach, może zalecić jednoczesne stosowanie przeciwgrzybiczych leków doustnych – najczęściej jest to itrakonazol lub terbinafina. Jeśli leczenie miejscowe i doustne nie przynosi zadowalających rezultatów, lekarz może również usunąć zainfekowany paznokieć.
A co z grzybicą skóry?
Grzybica skóry objawia się zazwyczaj swędzeniem, łuszczeniem i zaczerwienieniem. Może występować zarówno na skórze gładkiej, jak i owłosionej. Często manifestuje się pod postacią krostek lub okrągłych czy owalnych (czerwonych/brązowych) plam, dobrze odgraniczonych od zdrowej skóry. Nierzadko infekcji towarzyszy również nieprzyjemny, trudny do zwalczenia zapach. Zmiany grzybicze mogą występować pojedynczo lub grupować się w większe skupiska. Grzybica skóry najczęściej spowodowana jest dermatofitami z rodzaju Trichophyton, Microsporum czy Epidermophyton. Częstą przyczyną zakażenia pozostają także drożdżaki np. Candida albicans czy pleśnie.
W leczeniu grzybicy skóry stosuje się zazwyczaj preparaty do stosowania miejscowego w postaci kremu lub maści. Najczęściej są to leki zawierające w składzie klotrymazol, terbinafinę, ketokonazol, cyklopiroks olaminy czy bifonazol. Leczenie doustne zaleca się pacjentom, gdy leczenie miejscowe nie przynosi oczekiwanego rezultatu, do dyspozycji mamy wówczas leki z flukonazolem, nystatyną, terbinafiną czy itrakonazolem.
Czas leczenia infekcji grzybiczych bywa bardzo różny i uzależniony od zastosowanego przez lekarza leczenia. Preparaty dostępne bez recepty do stosowania zewnętrznego, stosuje się zazwyczaj od 7-14 dni. Należy przestrzegać jednak instrukcji i zaleceń zawartych w ulotce.
Leczenie domowymi środkami zazwyczaj okazuje się niewystarczające, a w niektórych przypadkach może pogorszyć obraz kliniczny chorego. Pacjenci stosują czasami rozcieńczony olejek z drzewa herbacianego lub rozcieńczony olejek z oregano – np. w oleju kokosowym lub oliwie z oliwek. Należy zachować ostrożność podczas stosowania tego typu preparatów i traktować je wyłącznie jako wsparcie leczenia konwencjonalnego. Warto natomiast pomyśleć o wsparciu w postaci probiotykoterapii oraz ograniczeniu cukru i węglowodanów prostych w codziennej diecie.
Bibliografia:
- mgr farm. Jakub Dereń, Grzybica paznokci – przegląd preparatów, https://opieka.farm/grzybica-paznokci-przeglad-preparatow/ [dostęp online: 19.08.2025].
- B. Gradowicz, Grzybica paznokci. Czynniki ryzyka, profilaktyka, metody leczenia i pielęgnacji, Kosmetologia Estetyczna, 2019, nr 8, s. 599-602.
