Zapalenie spojówek na tle alergicznym
Termin zapalenie spojówek oznacza stan zapalny lub zakażenie błony, która wyściela wewnętrzną stroną powieki i przednią powierzchnię gałki ocznej (poza rogówką). Choroba związana jest z nadwrażliwością i dotyka nawet do 40% populacji i zwana jest niekiedy alergią oczną. Zwykle ma etiologię alergiczną lub związane jest z infekcją ( najczęściej u dzieci). Ostre zapalenia spojówek najczęściej związane są z alergią. Reakcja w tym przypadku może być nagła i ostra lub całoroczna, przewlekła. Często występuje sezonowo w sytuacji ekspozycji na naturalne alergeny (np. pyłki roślin). Wyróżnia się dwa główne rodzaje alergii ocznych: IgE-zależne i IgE-niezależne. Pierwsze z nich to sezonowe (SAC) i całoroczne (PAC) alergiczne zapalenie spojówek, wiosenne zapalenie spojówek (VKC) a także atopowe zapalenie spojówek i rogówki (AKC). Druga grupa to, w których istotną rolę odgrywają limfocyty T: kontaktowe zapalenie skóry powiek i spojówek (CBC) oraz, również tutaj, zapalenie spojówek (VKC) oraz atopowe zapalenie spojówek i rogówki (AKC). SAC to choroba atopowa, u której podłoża leży reakcja alergiczna typu I. Zwykle występuje z objawami alergicznego nieżytu nosa. Jest to najczęściej występujący rodzaj alergii ocznej i jest reakcją ostrą na dużą ilość alergenu.
Przyczyny i objawy
Alergiczne zapalenie spojówek to odpowiedź immunologiczna na alergen – pyłki traw, zarodniki grzybów, sierść zwierząt. Przyczyną objawów mogą być też substancje w miejscu pracy: metale (platyna, chrom, aluminium, wanad, nikiel i ich sole stosowane w przemyśle metalurgicznym) oraz chloramina, kalafonia, chlorek winylu oraz barwniki wykorzystywane do produkcji plastiku, oraz te używane w przemyśle chemicznym czy meblarskim. Ostre alergiczne zapalenie spojówek wiążą się z objawami nagłymi w sytuacji dostania się alergenu do worka spojówkowego. Składa się na nie nagły i szybko narastający świąd, obrzęk powiek i spojówek, a także podrażnienie i łzawienie. Inne objawy to zaczerwienienie, pieczenie, uczucie ciała obcego w oku, widoczna opuchlizna spojówek. Niekiedy powyższym towarzyszy wydzielina śluzowa z oka, alergiczny nieżyt nosa i kaszel astmatyczny, rzadziej światłowstręt, zmiany skórne wokół oczu oraz zaburzenia widzenia.
Diagnostyka
Diagnostykę rozpoczyna się od wywiadu lekarskiego, uzupełniając go o ewentualne testy skórne i testy z krwi. Czas wykonania testów najlepiej ustalić z lekarzem. Najczęściej wymagają one czasowego odstawienie leków antyhistaminowych. Objawy oczne występują u około połowy osób z dodatnim wywiadem w kierunku jakiejkolwiek alergii. U większości chorych na sezonowy alergiczny nieżyt nosa stwierdza się również alergię spojówek.
Profilaktyka i leczenie
Alergiczne zapalenie spojówek obniża komfort życia pacjenta, a także utrudnia mu wykonywanie pracy i codziennych czynności. By temu zaradzić zaleca się wprowadzić profilaktykę i, jeśli trzeba, odpowiednie leczenie. W przypadku stanów zapalnych na tle alergicznym działamy objawowo, włączając leki przeciwhistaminowe. Leczenie objawów i profilaktyka ich wystąpienia powinny opierać się na:
– unikaniu kontaktu z alergenem
– leczeniu farmakologicznym – wspomniane leki antyhistaminowe miejscowe i ogólnoustrojowe oraz leki stabilizujące komórki tuczne
– lekach obkurczające naczynia
– niesteroidowych lekach przeciwzapalnych i glikokortykosteroidach
– immunoterapii (odczulanie)
– dokładnym myciu ciała i włosów po kontakcie z alergenem
– higienie oczu – przemywaniu ich tzw. sztucznymi łzami, które mają na celu wypłukanie alergenów i mediatorów zapalnych z worka spojówkowego, stosowaniu okładów i chusteczek do higieny brzegów powiek, stosowaniu specjalnych płynów dla oczu z nadwrażliwością
Na występowanie objawów alergii, poza samymi alergenami, mogą mieć wpływ czynniki drażniące, dlatego należy ich unikać. Do czynników takich należą np. dym drzewny (np. z grilla), środki dezynfekcyjne, farby i lakiery, dym tytoniowy, smog.
Krople antyhistaminowe i „sztuczne łzy”
W celu złagodzenia objawów alergii można użyć antyalergicznych kropli do oczu dostępnych bez recepty. Krople te to wyroby medyczne łagodzące objawy typu świąd czy pieczenie lub leki o działaniu bardziej kompleksowym. Substancje zawarte w kroplach łagodzących objawy alergii to tetrazolina ( obkurcza naczynia krwionośne, łagodząc podrażnienia, zaczerwienienie i obrzęk), ketotifen (przeciwalergiczny i przeciwzapalny), kromoglikan sodu (stabilizuje błony komórek tucznych, blokując uwalnianie histaminy i przez to łagodząc dolegliwości), chlorowodorek azelastyny (przeciwalergiczny i przeciwzapalny). Składniki kropli, które tworzą naturalną barierę przed czynnikami szkodliwymi, oczyszczają i łagodzą uczucie dyskomfortu, a ponadto odświeżają to: ektoina, naturalne ekstrakty roślinne czy destylaty z jeżówki i świetlika. Krople nawilżające do oczu, zwane potocznie „sztucznymi łzami” znajdują swoje zastosowanie również w leczeniu alergicznych chorób oczu. Zawierają one najczęściej hialuronian sodu, a ich stosowanie pozwala wypłukać alergeny i ustabilizować film łzowy zaburzony w przebiegu zapalenia alergicznego. Zaleca się ich stosowanie kilkukrotnie w ciągu doby. W leczeniu objawów alergicznych najlepiej sprawdzają się preparaty bez konserwantów.
Alergiczne zapalenie spojówek jest uciążliwe zwłaszcza wiosną. W sytuacji wystąpienia objawów, ich nasilenia czy przewlekłego trwania ważne, by wykluczyć inne choroby oczu i ustalić alergen powodujący objawy. Dostępne aktualnie możliwości leczenia (leki ogólnoustrojowe i miejscowe o działaniu przeciwalergicznym), szeroki wybór kropli nawilżających i preparatów do higieny pozwalają znacznie ograniczyć objawy alergii ocznej.
Źródła
Bogacka E., Górski P., Groblewska A. i in., Polski konsensus diagnostyki i leczenia alergicznych chorób narządu wzroku, Klinika Oczna 2008, 110 (4-6), s. 219-226
Izdebska J., Przychodzi pacjent do lekarza z… zapaleniem spojówek, Okulistyka w POZ, Lekarz POZ 3/2017, s.201-202
https://longevityplus.pl/poradnik/alergiczne-zapalenie-spojowek?srsltid=AfmBOorN6EszDqo027uIzxfXBmhfD_yAXnDa3FGZMnYkLAfQnqClxqrO, dostęp 30.05.26
https://www.optegra.com.pl/blog-optegra/poznaj-popularne-fakty-i-mity-na-temat-zapalenia-spojowek, dostęp 30.05.26
